MZ - Aforizma: Johann Wolfgang von Goethe

 

Njeriu çdo ditë duhet të dëgjojë pak muzikë, të lexojë pak poezi, të shohë një pikturë të bukur,  në mënyrë që rutina e përditëshme, mos bëjë që të lihet në harresë, ndjenja për të bukurën, ndjenjë kjo të cilën Zoti e ka mbrujtur në shpirtin e njeriut.

*
Njësoj si në Romën e lashtë, ku në qytet, përveç romakëve kish edhe një mori bustesh dhe statujash mes të cilave rronin njerëz, ashtu edhe sot, përveç realitetit, ekziston edhe një botë e fortë me fantazi dhe imagjinata, ku edhe në të jetojnë njerëz.

*
Thonë: Njih vetveten! Po si mund dikush të njohë vetveten? Kjo gjë nuk mund të bëhet, nëpërmjet survejimit të vetes, por vetëm nëpërmjet praktikës dhe ja sesi: përpiqu të kryesh detyrën që të takon dhe do të shohësh, se ke për të kuptuar menjëherë, karakterin tënd. 


*
Çdo moshe të njeriut, mund  t'i vihet në korrespondencë një filozofi e caktuar.
Fëmija paraqitet realist. Ai është aq i bindur për ekzistencën e dardhës dhe të mollës sa edhe për ekzistencën e vet.
I riu, i përfshirë siç është në furtunat e veta të brëndëshme është i detyruar që ta kthejë vëmendjen, të rrëmojë dhe të kërkojë brenda vetes, pra të bëhet idealist.
Një burrë i pjekur, ka një sërë arsyesh që të jetë skeptik. Ai dyshon sipas mënyrës së vet, nëse janë të sakta mjetet që ai ka zgjedhur për të kryer një veprim. Gjithashtu përpara se të veprojë dhe në çastin që vepron, e ka të nevojshme që të jetë vigjilent, me qëllim që në të ardhmen, mos pendohet hidhshëm për zgjedhje të gabuar.
I moshuari, ndërkaq është mistik. Mjaft gjëra i shikon të varen prej fatit, një diçka që s'ka logjikë të ecë dhe, logjiken të pengohet e të shkojë shtrembër, fati dhe pafatësia pra, të ndërrojnë vënd papritur dhe papandehur.

Zgjodhi dhe perkth: I.V.B.

 


“Pazari i plaçkave”

Skicë.

Ka qënë dikur, në vitet ’40, ’50, dhe ’60, një pazar tepër i veçantë në Korçë (që ndofta mund të ketë qënë edhe gjetkë) që thirrej a quhej, prej popullit ashtu thjesht, “Pazari i plaçkave” dhe që zhvillohej ditën e shtunë.
Ky pazar që shtrohej rrugicave të pazarit të vjetër të Korçës, rrugica këto që një pjesë e mirë e tyre, ekzistojnë akoma dhe janë dëshmitare, ishte një pazar i mallkuar, që më vjen prej zemre të them, që mos qoftë dhe, që kurrë mos e sjelltë rrota e historisë, që të përsëritet për këdo dhe kudo, as edhe për hasmin.
Pazari në fjalë ishte një lloj nxjerrje publike e një pjese të popullit të Korçës, për poshtërim përpara gjithë gjindjes, njësoj si bëhej dikur, në kohën e feudalizmit, kur për poshtërim, njerëzit të hipur në një tribunë dërrase, në qëndër të qytetit, aty në shesh, nxirreshin përpara gjindjes për tu poshtëruar, duke u rrahur aty me kamxhikë dhe për tu pështyrë pastaj prej masës tjetër të popullit. Pazari ynë pra, ishte një lloj salle inkuizicioni, një lloj hipjeje në stivën e druve për poshtërim, por pa ju vënë flaka, një lloj nxjerrjeje përpara litarit për poshtërim, por pa u varur në litar, apo përpara gijotinës por, pa tu prerë koka, e pra ishte një vajtje deri në buzë të greminës dhe një kthim prapa, një qëndrim i tmerrshëm aty buzë varrit të hapur, për të lënguar dhe këto të tëra, për një copë bukë.
Ishte pra pazari i dikurshëm në Korçë, i plaçkave, një lloj dënimi publik, njësoj si lithovolisja, pra dënimi i gjuajtjes me gurë që ishte aq i zakonshëm në kohët romake dhe kjo, durohej vetëm për një fetë bukë.
Pazari në fjalë, ishte pazari ku shitej vlera e njeriut, dinjiteti i tij, personaliteti, respekti, karakteri i tij dhe pastaj aty blihej, vetëm një copë bukë.
Aty shitej, mundi i jetës, djersa e viteve, ekonomia e familjes dhe blihej shbërja, denigrimi, mbetja në dërrasë dhe këto për një fetë bukë.
Aty shitej, ngritja, niveli, kultura, edukata, arsimimi, formimi, sjellja, finesa, qytetërimi, historia, ëndrrat, dëshirat, familja, fisi e soji, gjithë durim, në heshtje, buzëkafshuar dhe në ballafaqim, me ashpërsinë e injorancës të ngritur në piedestal, me hijen djallzore të përndjekjes, me brutalitetin e pamëshirshëm të çizmes me thumba, me tmerrin e kërcënimit me burgje dhe këneta, me zhdukje një herë e përgjithmonë, etj,. Të mjerët njerëz, ktheheshin në mbrëmje pastaj në gjirin e familjes së tyre të persekutuar, vetëm me një copë bukë, për të mbijetuar.
Pazari në fjalë, u krijua prej masës së popullit që më parë jetonte relativisht mirë, masë kjo e cila me hyrjen e ngjyrës së kuqe në gjithë qelizat e jetës së përditëshme, duke mbetur pa bukë, u detytrua që të mbijetonte dhe të shiste aty, gjithçka, për një copë bukë.
Aty shiteshin, copa belluzi prej Austrie, tapita prej Sirie, sixhade prej Misiri, qilima persianë, serviçio italiane, pallto engleze, shallë Kardiff, llampadarë, enë të kristalta, çanta mjeku prej lëkure, radio, gramafonë dhe pllaka gramafoni, pjano, vjoli, libra, fjalorë, vegla roje të lyera me ar, pasqyra prej kristali, doreza leshi svicerane, pallto të trasha të sjella prej Parisi, benevrekë prej leshi merinoz, brekë grash të zbukuruara me tantella, kombinezone, sytjena joshëse, fustane, tajere, kostume, gravata, papjone,sharpa, shalle, tyle, etj, etj, etj, gjithçka pra që ka të bëjë me një jetë që sot lakmohet dhe të gjitha këto, shiteshin për një fetë bukë.
Aty pra shitej jeta, shitej shpirti, shitej xhani, shitej bota e njeriut, e imja, e jotja, e jona dhe këto të gjitha, për një copë bukë.
Ato që shisnin aty ishin, gra të ndershme, të bukura, të pastra në shpirt, të pa djallëzuara, të pa punuara kurrë, nëna të mira, bashkëshorte shëmbëllore, aristokrate në pamje dhe në sjellje, të gjitha këto shisnin pra aty, kokëulur, të heshtura, të trishtruara, që teksa i shihje aty për një copë bukë, tek skuqeshin dhe me sytë e ulur dhe të perënduara tutje - tej, ndjenje vetëm se, keqardhje dhe admirim.
Aty shisnin gra trime, të forta, nëna me shumë fëmijë, të ashpra, gra që në shikimin e tyre shihje forcë, burrëri, të pamposhtura, krenare, që të linin të kuptoje se ato edhe për një copë, apo për një krodhë bukë, do të luftonin, … do të luftonin.
Aty shihje vajza, plaka, nuse, gra, të ish ministrave të dikurshëm por tashmë të shbërë, ish politikanëve, ish ambasadorëve, ish avokatëve dhe noterëve, shihje gra tregtarësh, doktorësh, piktorësh, kompozitorësh, patriotësh që u shkrinë për vëndin e tyre, borgjezësh, bejlerësh, kurbetësh, evgjitësh, etj, të gjithë aty, aty, për një copë bukë, për një fetë bukë.
Burra kish më pak, pazari i dikurshëm i mallkuar i plaçkave dhe kjo për dy arsye mendoj unë, së pari sepse kur vjen puna, të rrosh a të mos rrosh, gratë tona janë më të forta se burrat dhe së dyti, sepse burrat e grave të pazarit në fjalë, në një farë mase ishin, viktimat direkt të ngjyrës së kuqe. Një pjesë e tyre dergjeshin burgjeve, një pjesë tjetër bëheshin gati për në burg dhe një pjesë tjetër akoma ruheshin si djalli nga temjani, se mos shiheshin dhe zgjonin pastaj të birin e djallit, duke i kujtuar këtij, se ata akoma janë dhe ekzistojnë.
Pazari pra i dikurshëm në Korçë, i quajtur pazari i plaçkave, ishte pazari ku shitej, gjithçka dhe aty pastaj blihej një copë bukë e shoqëruar kjo me poshtërimin, përbuzjen, lotët, ndëshkimin, luftën e klasave, deklasimin, deqytetërimin, rënimin shpirtëror dhe ekonomik të familjes dhe të individit, me shkatërrimin e kulturës, strukturës, të gjithçkaje.
Ai pazar pra edhe një herë, ishte një pushkatim moral i një pjese të popullit të Korçës, një pushkatim i cili e gjakosi shpirtin e qytetit tonë sa s’thuhet. Ai i la mbresa poshtërimi të pashlyeshme kujtdo që e jetoi atë, madje edhe fëmijëve të mitur, që u rritën aty mes nënave të tyre trime dhe agonisë për të shitur diçka, për të blerë një copë bukë.
Kurrë nuk do ta harroj atë pazar të mallkuar, ku më merrte e gjora nënë, e cila ndonëse nuk ish as 50 vjet dhe me një burrë të paralizuar, dergjej aty për të shitur gjithçka dhe për të blerë pastaj, një copë bukë. Shiti aty gjithë plaçkat, shiti shtëpinë, ëndërrat e saj që pat bërë dikur teksa ngrinte folenë, duke e parë sesi kjo i rrënohej tashmë aty para syve të veta, aty tek pazari i mallkuar i plaçkave, shiti vitet e saj duke u dergjur atje për çdo të shtunë, për të mbetur në dërrasë, pa gjë, në fukarrallëk, në skamje, i shiti pra të gjitha ç'kishim, për një copë bukë. Akoma edhe sot, e kam në shpirt të gjallë, ndjenjën e zezë të ditës së shtunë të dikurshme, kur më merrte ajo me vete, aty në atë pazar të tmerrshëm, duke më mbajtur edhe mua në krah aty pranë, një fëmijë as 10 vjet, që tek rrija, e rrija aty me orë të tëra, i vetmuar dhe vetëm e për vetëm me fytyrën e saj hallemadhe, shikoja doçkat e mia të plasaritura gjak, prej të ftohtit të dikurshëm të Korçës.
Kurrë mos u përsëritshin të tilla pazare, kurrë për asnjë, për këdo dhe askund në botë.
Pazari i dikurshëm i plaçkave në Korçë dhe fura e vdekjes, (për të cilën ku dihet, ndofta mund të flas ndonjëherë tjetër), janë nga njollat e turpit, më të mëdha, ku duket shëmtuar, sesi njeriu sillet si kafshë ndaj një tjetri njeri, kur e detyron këtë, të hiqet zvarë të tilla pazareve, për një copë bukë, … për një copë bukë.

Ilia V. Ballauri 

 
 
Lexoni gjithashtu / More Articles :

» KE7/6 - Mbi kalanë e Korçës

Të thuash sot se, Korça ka patur dikur kala, duket si diçka e çuditshme, por të dhënat historike dëshmojnë se edhe Korça ka patur dikur të tillë.Sipas arshivave turke, defter-i icmal vilayet-i Goriçe ve, … maliyden mudevver, nr 231 fq.92, etj. përmëndur nga, S. Pulaha tek punimi i tij me titull, Pronësia feudale në tokat...

» KE2/38 - Disa aktivitete shërbimesh të vjetra në Korçë që tashmë janë zhdukur.

 Dikur rrugëve të qytetit tonë qarkullonin, shitësit e pishës, që përdorej për ndezjen e zjarrit. Këta shisnin copa pishe të cilat për nga natyra e tyre ishin të tejngopura me rrëshirë, të gjata rreth 25 cm dhe të trasha rreth 1.5 cm, në tufë me  trashësi rreth 10cm, të lidhura. Çmimi i tyre ishte 5 lek. Disa shitës, nuk e...

» KE10/13 - Mbi një testament të vitit 1693 të shkruajtur në formë poetiko - filozofike në Voskopojë

Duke lexuar këto rreshta të shkruara mbi 300 vjet më parë, me të cilat hapet një testament i vitit 1693, që gjendet në Kodikun e Shën Prodhromit të Voskopojës, (kopjuar prej I. Martinianit, para vitit 1939), çdokush mud të habitet. Rreshtat e mëposhtme shumë mirë mund të përngjasohen me ato të traktateve të ngritura të asaj...

» KE8/9 - Argatët e dikurshëm të korrjeve të grurit , prej krahinës së Devollit

Korrja e grurit në veçanti dhe e të lashtave në përgjithësi, në ato kohë kur kjo punë kryhej me krahë, gjithmonë ka qënë konsideruar si një nga periudhat më kulminante në bujqësi, nga më të ngarkuarat me punë, nga më të vështirat, me proçese nga më të shumëllojshmet që kërkonte krahë të specializuara pune dhe nga më...

» KE2/34 - Nxjerrja e rakisë

Dikur (vitet ’30) kryhej me leje nga shteti. Administrata e financës së asaj kohe, bazuar mbi ligjet për pijet alkolike lëshonte edhe lejet për nxjerrjen e rakisë, duke evidentuar në të njëjtën kohë edhe zotëruesit e kazanëve të rakisë.

Share